Flokkun og merking

Umbúðir og merkingar hættulegrar vöru

Besta leiðin til að fækka slysum er að fyrirbyggja að þau gerist. Hættuleg efni eru hluti af okkar daglega lífi, bæði í leik og starfi. Þeim fylgir slysahætta og allt of oft gerast slys vegna þekkingarleysis og rangrar meðhöndlunar efna. Mörg þessara slysa má koma í veg fyrir sé rétt að verki staðið.

Efnavara er álag á umhverfið og hlífa má umhverfinu með því að forðast óþarfa notkun hennar.

Öll hættuleg efni eru spilliefni og mikilvægt er að þeim sé fargað á réttan hátt.

Um merkingar hættulegrar vöru gildir reglugerð nr. 236/1990. Þar er kveðið á um að innlendur framleiðandi, innflytjandi eða umboðsmaður er ábyrgur fyrir því að umbúðir séu rétt merktar. Það kemur skýrt fram að söluaðaðilum er óheimilt að selja hættulegar vörutegundir, ef umbúðir eru vanmerktar.

Um merkingar

Vörur sem eru flokkaðar hættulegar eiga að vera merktar á íslensku. Gerð er krafa um varnaðarmerkingar og er þeim ætlað að sýna þá hættu sem af efnunum stafar og vera leiðbeinandi um notkun og geymslu auk þess að gefa upplýsingar um hvað gera skuli ef slys ber að höndum.

Þær upplýsingar sem fram þurfa að koma á merkimiða eru:

•     Nafn, heimilisfang og sími framleiðanda, innflytjanda eða umboðsaðila á evrópska efnahagssvæðinu
•     Nafn hættulegra efna sem varan inniheldur, sjá þó 13. gr. reglugerðarinnar
•     Varnaðarmerki
•     Hættusetningar
•     Varnaðarsetningar
•     Magn vöru
•     Sérstakar merkingar fyrir tilteknar vörur

 

Varnaðarmerki ásamt hættu-og varnaðarsetningum mynda saman hættuflokkun vörunnar. Varnaðarmerki vísa til hættunnar sem af efninu getur stafað. Þau benda á í hverju hættan felst, t.d. eldfimt eða ertandi. Hættusetningar eru síðan notaðar til að tilgreina nánar hættulega eiginleika vörunnar t.d. ertir augu. Varnaðarsetningar leiðbeina um meðhöndlun og notkun.

 

Varnaðarmerki

Varnaðarmerki benda á hættuna sem af efninu stafar sama efni getur fengið fleiri en eitt varnaðarmerki.

1. EITUR OG STERKT EITUR.  Þessi efni eru ekki leyfð í almennri sölu. Sérstök leyfi þarf til að selja, kaupa og nota slík efni. Hér undir falla t.d. efni sem eru banvæn í litlum styrk.  
2. HÆTTULEGT HEILSU.  Efni sem geta haft heilsuspillandi áhrif við langvarandi notkun eða í eitt skipti í miklum styrk. Hættusetningar útskýra nánar í hverju hættan felst. Í þessum flokki eru ýmis rokgjörn leysiefni sem finnast gjarnan í olíuvörum.
3. ÆTANDI.  Efni sem valda alvarlegum skaða við beina snertingu. Sem dæmi má nefna ýmis sterk hreinsiefni, uppþvottavélaefni og stíflueyða, til dæmis vítissóda.
4. ERTANDI.  Efni sem geta valdið ertingu, roða og sviða í húð, augum eða öndunarfærum, einkum við langvarandi eða endurtekna notkun. Mörg þvotta-og hreinsiefni eru í þessum flokki.
5. ELDFIMT.  Eldfimum efnum er skipt í þrjá flokka eftir því hversu eldfim þau eru; afar eldfim, mjög eldfim og eldfim. Þau síðastnefndu fá ekki varnaðarmerki en eru merkt með orðinu ELDFIMT. Í þessa flokka falla t.d. mörg olíuefni og úðabrúsar sem innihalda eldfimt drifgas.
6. SPRENGIFIMT.  Efni sem eru varhugaverð vegna sprengihættu
7. ELDNÆRANDI.  Efni sem verða sprengifim eða eldfim í blöndu með brennanlegum efnum.
8. HÆTTULEGT UMHVERFINU.   Ýmis þrávirk efni sem safnast fyrir í lífríkinu, efni sem eru eitruð lífverum og efni sem eyða ósonlaginu.

Hættu-og varnaðarsetningar

Notaðar eru staðlaðar setningar í samræmi við evrópskar reglur. Hættusetningar tilgreina hættulega eiginleika vörunnar og ná yfir alla þá flokka sem nefndir eru að framan .

Varnaðarsetningar gefa leiðbeiningar um geymslu, meðhöndlun, varúðarráðstafanir, förgun og viðbrögð við óhöppum. Ávallt skal merkja hættulegar vörur með varnaðarsetningunni ,,Geymist þar sem börn ná ekki til".

 

Áþreifanleg viðvörun fyrir sjónskerta

Áþreifanleg viðvörun er litlaus upphleyptur þríhyrningur sem er settur á vörur seldar almenningi til að gera blindum og sjónskertum viðvart um hættu. Skylt er að setja slíka viðvörun á umbúðir efna sem eru eitruð, ætandi, hættuleg heilsu, afar eldfim eða mjög eldfim.   Undanþegnir eru úðabrúsar sem eingöngu fá merkinguna eldfimt.  (Reglugerð nr. 155/2000 um öryggislok og áþreifanlega viðvörun).

 

Um umbúðir

Umbúðir hættulegra efna skulu þannig gerðar að ekki verði villst á hættulegum efnum og neysluvörum. Þær skulu hvorki þannig myndskreyttar né svo lagaðar að líklegt sé að þær veki forvitni barna.  Þær skulu vera þétt luktar og svo vandaðar og sterkar að þær þoli tilætlaða meðferð. Lok skulu vera þétt og þannig gerð að auðvelt og hættulaust sé að opna þær og tæma. Gerð er krafa um sérstök öryggislok fyrir tilteknar vörur.

Hættuleg efni skal geyma þar sem börn ná ekki til, t.d. í læstum skáp og ekki nálægt matvælum og öðrum neysluvörum. Þau skal ávallt geyma í upprunalegum umbúðum. Þetta er mikilvægt öryggisatriði því bæði öryggislok og mikilvægar upplýsingar tapast með umbúðum og hætta eykst á að efnið sé tekið í misgripum fyrir annað. Auk þess þola mörg hættuleg efni ekki ákveðnar tegundir umbúða.

 

Öryggislok

Slys af völdum hættulegra efna eru algengust hjá börnum undir 6 ára aldri. Sérstakar ráðstafanir þarf að gera til að vernda þau. Besta vörnin er að geyma ávallt hættuleg efni þar sem tryggt er að börn ná ekki til þeirra. Til að auka öryggi barna eru gerðar kröfur um að tilteknar vörutegundir skulu útbúnar öryggislokum. Öryggislok eru ætluð á vörur sem eru seldar almenningi og eiga að gera börnum erfiðara um vik að komast í hættuleg efni. Skylt er að setja öryggislok á umbúðir efna sem eru eitruð, ætandi og efni sem geta valdið lungnaskaða við inntöku. Öryggislok koma ekki í stað læstrar geymslu.

Munið

• Lesið ávallt varnaðarorð á umbúðum og fylgið leiðbeiningum við notkun
• Geymið hættuleg efni þar sem börn ná ekki til
• Geymið efnin ávallt í upprunalegum umbúðum
• Geymið ekki hjá matvælum og öðrum neysluvörum
• Sjáið til þess að umbúðir séu þétt lokaðar
• Aðgætið hvort öryggislok séu tryggilega lokuð
• Skilið spilliefnum til viðurkenndra móttökustöðva
• Forðist óþarfa notkun á efnavöru